Arabeska w symboliźmie
poniedziałek, 29 Czerwiec 2009Z porządkiem osiowym kontrastuje arabeskowate czy falowane rytmizowanie płaszczyz«y, które już u Blake’a w niewielkim stopniu, podobnie jak układ osiowy, bywa formalną zasadą porządkującą. Giętkie, wężowate ciała są symbolami właśnie bezcielesnych sił duchowych, a serpentyny spowijające wszelki ruch symbolizują „rzekę życia” lub „wichurę kochających”. Dusza jednostki pozostaje wciągnięta w wielkie związki bytu, które jak linie sił określają układ obrazu. Rytm ornamentalny oznacza więc nie dekorację, lecz przeniknięcie wszelkiego dziania się porządkiem duchowym.
Od czasów Carstensa i Rungego romantycy przez „właściwe rysowanie” rozumieją arabeskowate ożywianie i kształtowanie płaszczyzny według powiązanych rytmów, co odbiega krańcowo od akademickiego „właściwego rysowania”, kierującego się zasadami proporcji i perspektywy. Toteż i Redon widzi dzianie się w przestrzeni w aspekcie płaszczyznowej arabeski: linie arabeskowate i meandryczne, „choć nie można by tego dokładnie wyjaśnić, są odbiciem ludzkiego wyrazu, wplątanego przez elastyczną wyobraźnię w igraszki arabesek; ich oddziaływanie na umysł oglądającego skłoni go, jak sądzę, do fantazjowania, którego znaczenie wzrasta lub maleje zależnie od jego wrażliwości i wyobraźni.”
W secesji arabeska staje się uniwersalnym gestem plastycznego wyrazu. Ernst Michalski z formalnego punktu widzenia wprowadził pojęcie „linii komplementarnych”96: każda linia wytwarza linię przeciwną, jak każdy ruch wywołuje ruch przeciwny, w sensie nie kończących się drgań: w drganiach formalnych znajdują wyraz drgania duchowe, a ich specyficzne nastrojenie (etat d’ame) wyraża się specyfiką prowadzenia linii (w znaczeniu grafologiczno-symbolicznym). W rytmie arabesek kryje się obraz świata tej sztuki: arabeska staje się formą przeżywania świata.