Symbol: DOM
Dom symbolizuje bezpieczeństwo, trwałość, schronienie, twierdzę, mieszkanie, własny kąt; gospodarstwo domowe, domowników, rodzinę, gniazdo rodzinne; ród, dynastię; ojczyznę; Wszechświat; ciało ludzkie; skarbnicę mądrości; gościnność. Dom emblematem rodu, dynastii. Dom Izraela (Ex. 16,31), dom Jakuba (Gen. 46,27), dom Józefa (Jozue 17,17), dom Judy (2. Ks. Król. 2,4). ,,Książę! jasnego domu szczepie znamienity” (Gość w Heilsbergu l Stanisława Trembeckiego). Dom ojca — ród, pochodzenie. ,,Zapomnij narodu twego i domu ojca twego” (Psalm 44 11). Dom jako miejsce zorganizowane, uporządkowane, ogrodzone, jest symbolem porządku, ładu kosmicznego, pępka świata, Wszechświata: dach — niebiosa, ściany — Ziemia, okna — bóstwa. W tradycji mistyków dom uważano za żeński aspekt Wszechświata (podobnie jak mur, skrzynię, ogród) lub za skarbnicę mądrości. Dom światem. „Każdy stary przestań na tem: świat był domem, dziś dom światem” (Do starych Kazimierza Brodzińskiego). Dom — niebiańska siedziba błogosławionych. Jezus pociesza uczniów: „W domu Ojca mego jest mieszkań wiele” (Ew. wg Jana 14,2). Dom boży — świątynia (2. Ks. Kronik 5,14), rozszerz, każde miejsce uświęcone obecnością bóstwa. Biblijny Jakub w Luzie, w drodze z Bersabee do Haranu, usnął wsparłszy głowę na kamieniu; We śnie ujrzał drabinę sięgającą nieba, aniołów i Boga, który doń przemówił; po przebudzeniu się Jakub mówi: „Jest to dom boży i brama niebieska” i nazwał to miejsce Betel, hebr. Bethel, ’dom Boga’ (Gen. 28,17). Dom modlitwy — świątynia (Izajasz 56,7). Dom duchowy — zrzeszenie wiernych, ecciesia (l. List sw. Piotra 2,5). Dom Mądrości wsparty na siedmiu filarach (Ks. Przypowieści 9,1), zob. Kolumna. Dom występuje często jako emblemat ciała ludzkiego (siedliska duszy), zwł. kobiecego. Jego otwory wyobrażać mają otwory ciała, dach i strych — głowę, świadomość i rozum, kuchnia — przemiany psychiczne lub alchemiczne, piwnice — popędy, instynkty, podświadomość. „Nasz dom ziemski” — powłoka cielesna (2 List do Kor. 5,1). Dom wieczności — grób (Eklezjastes 12,5; Psalm 48 12), również u Rzymian: łac. domus aeterna(lis). Groby budowano jak domy — ostatnie siedziby człowieka: grobowce, piramidy, sarkofagi, mauzolea, katakumby, dolmeny, mastaby; w gorącym klimacie Egiptu domy wznoszono w staroż. zwykle z lekkich i nietrwałych materiałów, nazywano je „schroniskiem”, „przytułkiem”, „zajazdem”, za to grobowce budowano solidnie i mówiono o nich „domy wieczności” (Bibliotheke 1,51 Diodora Sycylijczyka). Dom z gliny — grób; przemijanie, nietrwałość (życia). Dom żałoby i dom wesela. „Serce mądrych jest w domu żałoby, lecz serce głupich — w domu wesela” (Eklezjastes 7,4). „Nie wchodź do domu żałoby ani nie bierz udziału w narzekaniu (…), gdyż mojemu ludowi odjąłem (…) — mówi Pan — łaskę i zmiłowanie!” (Jeremiasz 16,5). Dom niewoli — Egipt. „Wywiódł nas Pan z ziemi egipskiej, z domu niewoli” {Ex. 13,14); „A cóż to jest dom niewoli? (…) — Kiedy palce z butów wyłażą i łokcie z koszuli, kiedy się jeść bardzo chce, a nie ma za co kupić obarzanka” (Krewni 2 Józefa Korzeniowskiego). Dom Chleba, Bethlehem, Betlejem, hebr. Bayl Lahm, na płd. od Jerozolimy — wg tradycji miejsce urodzenia króla Dawida i Jezusa; por. Chleb. Dom Łaski i Miłosierdzia, Betsaida (Betesda) w Jerozolimie przy Owczej Bramie — sadzawka przywracająca zdrowie temu, kto w nią wstąpił bezpośrednio po tym, jak anioł Pański poruszył wody sadzawki (Ew. wg Jana 5,2 —4). Dom z cedrów libańskich — dom trwały, niezniszczalny; świątynia Salomona w Jerozolimie (3. Ks. Król. 5). Dom zbudowany na piasku — bez fundamentów — rzecz nietrwała (Ew. wg Mat. 7,26). Domek z kart — piramidka ustawioa z kart do gry — rzecz nietrwała. Głosić z dachów domów — rozgłaszać jak najszerzej, rozpowszechniać jakąś nowinę. Domy w staroż. Izraelu miały płaskie dachy, na których o zmierzchu zbierano • się na rozmowy, zabawy, skąd rozgłaszano wiadomości sąsiadom, gdzie nocą sypiano. „Co w komorach na ucho szeptaliście. będzie rozgłaszane z dachów” (Ew. wg Łuk. 12,3). ..Gospodarz domu” — Belzebub, ’władca much’, bóg filistyńskiego Akkaronu odpędzający muchy, komary i wszelkie choroby; diabeł (Ew. wg Mai. 10,25; 4. Ks. Król. 1.2). Domownicy wiary — wyznawcy (List do Gniotów 6,10). Bóstwa domowe w staroż. Rzymie — lary, penaty. Głowa domu, pan domu — mąż, ojciec, gospodarz. Pani domu — gospodyni. Dom — korzyść, sprawa. Pro domo sua tac. dosl. ’dla własnego domu’, dla własnej korzyści, we własnej sprawie (tytuł mowy Cicerona De domo sua ’o swoim domu’, 57 r. p.n.e.). Dom publiczny — dom nierządu; przest. zamtuz, lupanar; wulg. burdel. Dom otwarty — w którym się przyjmuje wielu gości, urządza przyjęcia, zabawy; tytuł komedii (1883) Michała Bałuckiego. Dom dziecka, starców, akademicki, wczasowy, kultury, ludowy, poprawczy, towarowy, zdrojowy itd. — instytucja społ., państwowa, handl. itd.; budynek, w którym się ona mieści. Dom symbolem ojczyzny, Polski. „Budujmy miłej ojczyźnie dom. wolności dom i siły” (Budujmy miłej… 1—2 Marii Konopnickiej). „A cała Polska — jego dom!” (Manifest ludu 8 OrOta). „O polski kraju święty! warowny domie nasz!” (Hymn Polski 1 —2 Władysława Bełzy). Szklane domy — wizje nowej cywilizacji i cudownego życia w Polsce, jakie roztacza Seweryn Baryka przed synem Cezarym (Czarusiem) w drodze do ojczyzny, w powieści Przedwiośnie (1925) S. Żeromskiego. Przysłowie ang.: Kto mieszka w szklanych domach, niech nie ciska kamieniami. ,,Świat suknia — a dom koszula” (Ożenić się nie mogę 1,2 Aleksandra Fredry). Dom Anglika jest jego twierdzą. „Najuboższy człowiek w swej chałupie stawia czoło całej potędze Korony. Może to być waląca się lepianka, do której przecieka deszcz i wdziera się wiatr; ale król Anglii wejść nie może!” (z przemówienia Williama Pitta, lorda Chatham. na temat ustawy akcyzowej, w Izbie Lordów w 1766). W astrologii: przy stawianiu horoskopów niebo wyobraża się zwykle jako koło podzielone na dwanaście części zwanych Domami; każdemu z tych Domów przypisano pewne dziedziny życia ludzkiego, takie jak np. małżeństwo, przyjaźń, dzieci, wrogowie, śmierć, bogactwo czy pozycja społeczna. Planety przechodzące przez poszczególne Domy mają wpływać na te dziedziny dodatnio a. ujemnie.
